arrow_backBack to Study Resources

Bab 4: Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita

Form 4 Sejarah Bab 4: Era Peralihan Kuasa British di Negara Kita

4.1 Pentadbiran Tentera British (BMA)

Pentadbiran Tentera British (British Military Administration - BMA) diperkenalkan di Tanah Melayu pada 12 September 1945 selepas kekalahan Jepun. BMA diletakkan di bawah arahan Lord Louis Mountbatten, Pemerintah Tertinggi Tentera Bersekutu di Asia Tenggara.

Tugas Utama BMA:

  • Mengembalikan Keamanan dan Ketenteraman: Membubarkan pasukan gerila seperti MPAJA dan mengarahkan penyerahan senjata bagi mengatasi masalah jenayah, pergolakan kaum, dan kekacauan selepas perang.
  • Memulihkan Kepercayaan Rakyat: Memulihkan sosioekonomi yang rosak akibat pendudukan Jepun, membaiki infrastruktur (landasan kereta api, jambatan, dan pelabuhan), serta memulihkan ladang getah dan lombong bijih timah.

Kegagalan BMA:

BMA gagal menangani krisis bekalan makanan (kekurangan beras), masalah inflasi, pengangguran, serta wabak penyakit. Kegagalan ini menyebabkan rakyat hilang keyakinan terhadap keupayaan BMA untuk melindungi dan memulihkan kehidupan mereka.

4.2 Gagasan Malayan Union

Gagasan Malayan Union diperkenalkan oleh British pada 1 April 1946 untuk menggantikan BMA dan melicinkan pentadbiran, menghematkan perbelanjaan, serta mengukuhkan pertahanan British di Tanah Melayu.

Ciri-ciri Utama Malayan Union:

  • Pentadbiran: Kesemua Negeri-Negeri Melayu Bersekutu (NNMB), Negeri-Negeri Melayu Tidak Bersekutu (NNMTB), dan Negeri-Negeri Selat (NNS - kecuali Singapura) digabungkan menjadi satu unit pentadbiran tunggal. Singapura diasingkan sebagai Tanah Jajahan Mahkota berasingan.
  • Ketua Pentadbir: Diketuai oleh seorang Gabenor British yang dilantik oleh Raja England. Majlis Eksekutif dan Majlis Undangan Malayan Union dibentuk.
  • Kedudukan Raja-Raja Melayu: Kehilangan kedaulatan dan kuasa politik. Raja-Raja Melayu hanya menjadi Ahli Majlis Raja-Raja dan mengekalkan kuasa terbatas dalam hal ehwal agama Islam dan adat istiadat Melayu sahaja.
  • Kewarganegaraan (Jus Soli): Prinsip kewarganegaraan terbuka kepada sesiapa sahaja yang lahir di Tanah Melayu dan Singapura. Kedudukan sama rata diberikan kepada semua warga tanpa mengira asal usul.

4.3 Penentangan Terhadap Malayan Union

Penentangan hebat dilancarkan oleh Raja-Raja Melayu, tokoh kepimpinan, akhbar Melayu, dan pertubuhan Melayu di seluruh tanah air.

Faktor Penentangan:

  1. Cara Sir Harold MacMichael Mendapatkan Tandatangan: MacMichael menggunakan ugutan (seperti mengancam untuk menurunkan Raja-Raja Melayu daripada takhta jika enggan menandatangani) serta tidak memberikan masa yang cukup untuk Raja-Raja Melayu berbincang dengan Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri.
  2. Hak Hakisan Kedaulatan Melayu: Kedudukan Istimewa Orang Melayu terancam dan kuasa kedaulatan Raja-Raja Melayu dilenyapkan.
  3. Pemberian Kewarganegaraan Jus Soli: Syarat kewarganegaraan yang terlalu longgar dibatuti akan mengancam status demografi dan dominasi politik penduduk tempatan.

Bentuk Penentangan:

  • Peranan Akhbar Melayu: Akhbar seperti Utusan Melayu, Majlis, dan Warta Negara menyuarakan bantahan dan menyeru orang Melayu bersatu.
  • Peranan Tokoh Kepimpinan & Cendekiawan: Tokoh seperti Dato' Onn Jaafar, Za'ba, Tunku Abdul Rahman, Ibu Zain, dan Halimahton Abdul Majid menggerakkan kesedaran massa.
  • Bantahan Persatuan Melayu: Menghimpunkan ahli dari pelbagai pertubuhan untuk mengadakan demonstrasi aman dan menghantar telegram bantahan ke London.
  • Kongres Melayu (1946): Berlangsung dari 1 hingga 4 Mac 1946 di Kelab Sultan Sulaiman, Kuala Lumpur. Kongres ini membawa kepada penubuhan **UMNO** (United Malays National Organisation) pada 11 Mei 1946 di Istana Besar, Johor Bahru yang dipimpin oleh Dato' Onn Jaafar.
  • Pemulauan Majlis Pelantikan Gabenor: Raja-Raja Melayu dan pemimpin Melayu bertindak memulaukan majlis pelantikan Sir Edward Gent sebagai Gabenor Malayan Union yang pertama.

4.4 Penyerahan Sarawak kepada Kerajaan British

Pada 1 Julai 1946, Vyner Brooke (Raja Putih Sarawak ketiga) menyerahkan Sarawak secara rasmi kepada Kerajaan British sebagai Tanah Jajahan Mahkota (Crown Colony).

Faktor Penyerahan:

  • Masalah Pewarisan Takhta: Vyner Brooke semakin tua dan tidak mempunyai anak lelaki. Beliau enggan menyerahkan takhta kepada anak saudaranya, Anthony Brooke, akibat perselisihan keluarga.
  • Desakan Kerajaan British: British mahu menguasai ekonomi (minyak bumi dan getah) serta kedudukan strategik Sarawak.
  • Kewangan dan Pemulihan: Vyner Brooke tidak mampu menampung kos pemulihan Sarawak yang musnah teruk akibat Perang Dunia Kedua.

4.5 Penentangan Penyerahan Sarawak

Penyerahan Sarawak mendapat penentangan hebat daripada masyarakat tempatan, terutamanya orang Melayu dan Dayak di bawah pimpinan pelbagai persatuan.

Faktor Penentangan:

  • Tindakan Vyner Brooke bertentangan dengan **Perlembagaan 1941** yang menjanjikan pemerintahan sendiri kepada rakyat Sarawak.
  • Vyner Brooke membuat keputusan membelakangkan pemimpin tempatan dan Majlis Negeri. Penyerahan hanya diluluskan menerusi undian Majlis Negeri dengan kelebihan undi tipis yang disokong oleh pegawai British.

Bentuk Penentangan:

  • Pengeluaran Surat Pekeliling No. 9: British mengeluarkan pekeliling yang melarang pegawai perkhidmatan awam menyertai gerakan anti-penyerahan. Ini mengakibatkan **338 orang pegawai kerajaan/guru meletakkan jawatan** secara beramai-ramai sebagai tanda protes.
  • Pergerakan Pemuda Melayu (PPM) & Kumpulan Rukun 13: Kumpulan sulit Rukun 13 ditubuhkan oleh ahli PPM di Sibu. **Rosli Dhoby** bertindak mencamuk dan membunuh Gabenor Sarawak yang kedua, **Sir Duncan Stewart**, pada 3 Disember 1949 di Sibu.
  • Kesan Pembunuhan: Rosli Dhoby, Awang Rambli, Bujang Suntong, dan Morshidi Sidek dihukum gantung sampai mati. Gerakan anti-penyerahan semakin lemah akibat tindakan tegas British, tetapi semangat nasionalisme kekal subur.

4.6 Penyerahan Sabah kepada Kerajaan British

Pada 15 Julai 1946, Syarikat Berpiagam Borneo Utara Britania (SBNB) menyerahkan Sabah secara rasmi kepada Tanah Jajahan Mahkota British.

Faktor Penyerahan:

  • Kerosakan Pemulihan Bandar: Bandar-bandar utama seperti Sandakan dan Jesselton hancur musnah akibat perang. SBNB tidak mempunyai dana yang cukup untuk membina semula Sabah.
  • Kepentingan Pelaburan dan Sumber: British mahu mengekalkan penguasaan ekonomi bahan mentah (seperti kayu balak dan getah) serta pasaran di Sabah.

Reaksi Penduduk Sabah:

  • Tiada penentangan terbuka secara berkesan di Sabah berbanding di Tanah Melayu dan Sarawak.
  • Faktor Kelemahan Penentangan: Kepelbagaian etnik dan sosioekonomi, kesedaran politik yang masih rendah, serta dasar British yang melumpuhkan organisasi tempatan (seperti memindahkan pemimpin berkaliber seperti Tun Mustapha Harun dan membatasi kegiatan persatuan tempatan).
  • Walau bagaimanapun, pertubuhan seperti Persatuan Kebangsaan Melayu Labuan (PKML) dan Persatuan Melayu Jesselton (PMJ) kekal aktif menyuarakan pandangan sosioekonomi tempatan.
Sponsored