arrow_backBack to Study Resources

Bab 2: Pentadbiran Negeri-negeri Selat

Form 3 Sejarah Bab 2: Pentadbiran Negeri-negeri Selat

2.1 Perluasan Kuasa British di Pulau Pinang, Singapura dan Melaka

Negeri-negeri Selat (NNS) dibentuk oleh British untuk menguasai laluan perdagangan di Selat Melaka. Pembentukan ini melibatkan pendudukan Pulau Pinang, Singapura, dan Melaka secara berperingkat.

1. Pulau Pinang (1786)

  • Sebab Ketertarikan SHTI: Memerlukan pusat pengumpulan barang dari Kepulauan Melayu, pelabuhan persinggahan di laluan India-China, dan pangkalan tentera untuk menentang ancaman Perancis.
  • Ancaman di Kedah: Sultan Kedah (Sultan Abdullah) menghadapi ancaman dari Siam dan perebutan takhta dalaman. Beliau mencari bantuan tentera Syarikat Hindia Timur Inggeris (SHTI).
  • Pendudukan oleh Francis Light: Francis Light menandatangani Perjanjian Inggeris-Kedah (1786) secara tidak rasmi. Apabila Siam menyerang Kedah dan SHTI enggan membantu, Sultan Kedah cuba menyerang Francis Light tetapi tewas, membawa kepada Perjanjian 1791 yang mengiktiraf pendudukan British di Pulau Pinang. Perberian Seberang Perai diselesaikan melalui Perjanjian 1800.

2. Singapura (1819)

  • Sebab Ketertarikan British: Pulau Pinang terletak jauh di utara, manakala Melaka dikuasai Belanda. Stamfort Raffles memerlukan pelabuhan baharu di selatan Selat Melaka untuk bersaing dengan monopoli Belanda.
  • Strategi Manipulasi Takhta Johor:
    • Kesultanan Johor-Riau mempunyai dua putera: Tengku Hussein (sulung) dan Tengku Abdul Rahman (bongsu). Tengku Abdul Rahman diiktiraf sebagai Sultan dengan sokongan Belanda dan Temenggung Abdul Rahman.
    • Raffles memanipulasi situasi dengan menjemput Tengku Hussein ke Singapura dan mengiktirafnya sebagai Sultan Johor yang sah (Sultan Hussein).
    • Perjanjian 6 Februari 1819 ditandatangani antara Raffles, Sultan Hussein, dan Temenggung Abdul Rahman untuk membolehkan SHTI mendirikan petempatan di Singapura.
  • Penguasaan Sepenuhnya (1824): Melalui Perjanjian 2 Ogos 1824, Sultan Hussein dan Temenggung Abdul Rahman menyerahkan Singapura sepenuhnya kepada SHTI secara kekal.

3. Melaka (1824)

  • Latar Belakang: Melaka dikuasai oleh Belanda. British mahukan Melaka untuk menguasai sepenuhnya laluan perdagangan Selat Melaka tanpa gangguan Belanda.
  • Perjanjian Inggeris-Belanda 1824 (Perjanjian London):
    • Ditandatangani untuk menyelesaikan perselisihan antara British dan Belanda di Timur.
    • Syarat Utama: Belanda menyerahkan Melaka kepada British; British menyerahkan Bangkahulu (Bencoolen) di Sumatera kepada Belanda. Selat Melaka dijadikan garis pemisah pengaruh (Utara = British, Selatan = Belanda).
    • Kesan: Pembahagian Alam Melayu kepada dua lingkungan pengaruh kuasa Barat dan perpecahan Empayar Johor-Riau.

2.2 Pembentukan Negeri-negeri Selat

  • Tahun Pembentukan: 1826.
  • Komponen: Pulau Pinang, Singapura, dan Melaka digabungkan di bawah satu unit pentadbiran dinamakan Negeri-negeri Selat (NNS).
  • Pusat Pentadbiran:
    • 1826 - 1832: Pulau Pinang menjadi ibu negeri pertama.
    • 1832: Ibu negeri dipindahkan ke Singapura kerana kedudukannya yang lebih strategik dan pembangunan ekonominya yang pesat.
  • Tujuan Pembentukan: Menjimatkan kos pentadbiran dan menyelaraskan urusan pentadbiran ketiga-tiga pelabuhan di bawah SHTI.

2.3 Pentadbiran Negeri-negeri Selat

1. Fasa Pentadbiran di bawah SHTI (1826–1858)

  • Ditadbir oleh Gabenor NNS dengan bantuan Kaunselor Residen di setiap negeri.
  • Gabenor NNS bertanggungjawab terus kepada Gabenor Jeneral SHTI di India.

2. Fasa Pentadbiran di bawah Pejabat India (1858–1867)

  • Seteleh SHTI dibubarkan pada tahun 1858, pentadbiran NNS diletakkan di bawah Pejabat India (India Office) di Kolkata.
  • Banyak timbul rasa tidak puas hati dalam kalangan pedagang tempatan dan British di NNS kerana Pejabat India tidak mengambil berat kebajikan NNS.

3. Faktor Pemindahan Pentadbiran ke Pejabat Tanah Jajahan London (1867)

  • Cadangan Mata Wang Rupi: Pejabat India mahu menggantikan mata wang Dolar Sepanyol dengan Rupi India, yang merugikan pedagang.
  • Cukai Pelabuhan: Pejabat India berhasrat mengenakan cukai pelabuhan di NNS, menjejaskan status pelabuhan bebas.
  • Isu Banduan: NNS dijadikan tempat pembuangan banduan dari India, menjejaskan ketenteraman awam dan imej NNS.
  • Perang Kongsi Gelap: Pejabat India gagal menangani kekacauan kongsi gelap Cina di NNS.
  • Tuntutan Pedagang: Golongan pedagang memohon pentadbiran dipindahkan terus ke London (Pejabat Tanah Jajahan / Colonial Office).

4. Pentadbiran di bawah Pejabat Tanah Jajahan (1867 Onwards)

  • Pada 1 April 1867, NNS secara rasmi dijadikan **Tanah Jajahan Mahkota British** (Crown Colony).
  • Struktur Pentadbiran:
    • Gabenor: Ketua Pentadbir tertinggi NNS.
    • Majlis Eksekutif: Menguruskan pentadbiran dan melaksana dasar.
    • Majlis Undangan: Menggubal undang-undang bagi NNS.
Sponsored