Bab 1: Kedatangan Kuasa Barat

1.1 Kestabilan dan Kemakmuran Negara Kita

Sebelum kedatangan kuasa Barat, negara kita telah mempunyai sistem pentadbiran dan pemerintahan yang stabil serta hasil bumi yang kaya.

1. Sistem Pentadbiran

• Sistem Pemerintahan Beraja:
  • Sultan/Raja: Merupakan pemerintah tertinggi, lambang kedaulatan dan perpaduan.
  • Pembesar: Dilantik oleh Sultan untuk menguruskan pentadbiran daerah/jajahan, mengekalkan keamanan, dan memungut cukai.
  • Penghulu / Penggawa: Unit pentadbiran terendah di peringkat kampung.
• Sistem Pentadbiran di Sarawak dan Sabah:
  • Sarawak: Mengamalkan sistem kesukuan (mengikut kaum) dan sistem kedatuan (pengaruh Kesultanan Brunei).
  • Sabah: Mengamalkan sistem kesukuan, sistem ketua bebas, dan sistem kesultanan (Brunei & Sulu).

2. Perundangan

• Undang-undang Tidak Bertulis: Adat yang diwarisi secara lisan (contoh: Adat Perpatih dan Adat Temenggung).
• Undang-undang Bertulis: Naskhah undang-undang seperti Hukum Kanun Melaka, Undang-Undang Laut Melaka, dan Undang-Undang 99 Perak.

3. Ekonomi & Hasil Bumi

• Kekayaan Hasil Bumi: Bijih timah, emas, dan perak. Kaedah melombong menggunakan cara tradisional seperti dulang dan melombong.
• Hasil Hutan dan Laut: Kayu gharu, rotan, damar, sarung burung, mutiara, dan teripang.
• Sistem Perdagangan: Pelabuhan pembekal dan pelabuhan kerajaan dibina di muara sungai. Menggunakan sistem timbang (dacing/pikul) dan mata wang (logam/timah/emas).

4. Pendidikan dan Sosial

• Pendidikan Tidak Formal: Asuhan dalam keluarga menerusi pantun, syair, peribahasa, dan kemahiran bertukang/bercudi bercakap. Menyampaikan nilai moral dan pengajaran.
• Pendidikan Formal: Berpusat di masjid, surau, pondok, madrasah, dan istana. Mempelajari al-Quran, tajwid, fikah, dan bahasa Arab.

1.2 Faktor Kedatangan Kuasa Barat ke Negara Kita

1. Faktor Abad ke-16 (Sebab Awal)

• Barangan Mewah: Kuasa Barat inginkan bahan dari Timur seperti rempah-ratus, teh, sutera, tembikar, dan hasil hutan.
• Pusat Pengumpulan Barangan: Memerlukan pelabuhan di laluan perdagangan India-China sebagai tempat mengumpul barang dan membekalkan bekalan air/makanan.
• Petempatan Persinggahan: Perlu tempat berlindung sementara menunggu peralihan angin monsun.
• Agama Kristian: Matlamat penyebaran agama Kristian (3G: Gold, Glory, Gospel).

2. Faktor Abad ke-17 dan ke-18

• Revolusi Perindustrian: Berlaku di Britain dan Eropah. Kilang menuntut bahan mentah secara konsisten (bijih timah, getah) dan kawasan pasaran baharu untuk hasil kilang.

3. Faktor Abad ke-19 dan ke-20

• Perkembangan Industri Kereta: Permintaan getah asli meningkat mendadak untuk membuat tayar.
• Industri Mengetin Makanan: Memerlukan bijih timah secara besar-besaran.
• Pembukaan Terusan Suez (1869): Memendekkan jarak laluan pelayaran antara Eropah dan Timur.
• Ciptaan Kapal Wap: Membolehkan muatan lebih banyak, pelayaran lebih cepat dan selamat.
• Slogan Beban Orang Putih / Tugas Menyebarkan Tamadun:
  • Beban Orang Putih (White Mans Burden): Slogan British untuk menjustifikasikan penjajahan.
  • Tugas Menyebarkan Tamadun (Mission Civilisatrice): Slogan Perancis.

1.3 Persaingan Kuasa Barat untuk Mendapatkan Tanah Jajahan

Kuasa-kuasa Barat bersaing meluaskan pengaruh di Asia Tenggara untuk menguasai perdagangan dan bahan mentah:

• British: Menguasai Negeri-negeri Selat, Negeri-negeri Melayu, Sarawak, dan Sabah.
• Belanda: Menguasai Hindia Timur Belanda (Indonesia).
• Perancis: Menguasai Indochina (Vietnam, Kemboja, Laos).
• Spanyol & Amerika Syarikat: Menguasai Filipina.
• Siam & Portugal: Portugal menguasai Timor Leste; Siam meluaskan pengaruh di utara Tanah Melayu.

1.4 Strategi Kuasa Barat untuk Menguasai Negara Kita

Kuasa Barat menggunakan pelbagai strategi diplomasik dan ketenteraan untuk meluaskan kuasa.

1. Strategi Belanda

• Serangan Fizikal: Mencegah ancaman Johor dan Selangor.
• Pakatan: Berpakat dengan Johor untuk menewaskan Portugis di Melaka (1641); berpakat dengan British menandatangani Perjanjian Inggeris-Belanda 1824.
• Perjanjian: Mengikat perjanjian perdagangan bijih timah dengan Perak dan Selangor.

2. Strategi British

• Manipulasi: Mengambil kesempatan atas masalah krisis takhta dan pergaduhan kongsi gelap (contoh: Perak, Selangor, Negeri Sembilan).
• Tipu Helah: Francis Light mendapatkan Pulau Pinang daripada Sultan Kedah secara muslihat.
• Pakat: Berpakat dengan Belanda menandatangani Perjanjian Inggeris-Belanda 1824.
• Bantahan / Ugutan: Mengancam raja-raja Melayu untuk menerima Penasihat/Residen British.
• Sewa: Syarikat Borneo Utara British (SBUB) menyewa Sabah daripada Sultan Brunei dan Sultan Sulu.
• Pajakan & Serangan Fizikal: Digunakan mengikut situasi strategik.