Bab 6: Kesultanan Johor Riau

6.1 Pengasasan Kesultanan Johor Riau

Kesultanan Johor Riau diasaskan oleh Raja Ali, iaitu putera Sultan Mahmud Shah (Sultan Melaka terakhir) dengan gelaran Sultan Alauddin Riayat Shah I pada tahun 1528.

1. Pusat Pentadbiran Terawal

• Pusat pentadbiran pertama didirikan di Pekan Tua (Kota Kara).
• Pusat pentadbiran sering berpindah-pindah sepanjang Sungai Johor dan Kepulauan Riau disebabkan oleh strategi pertahanan, ancaman Portugis, serta Perang Tiga Segi.

2. Kota Pertahanan

• Kota Kara: Terletak di Pekan Tua, mempunyai kubu pertahanan pagar kayu dan benteng tanah bagi menahan serangan Portugis.
• Kota Sayong: Menjadi pusat pentadbiran selepas Kota Kara dimusnahkan oleh Portugis pada tahun 1535.

6.2 Kegemilangan Kesultanan Johor Riau

Johor Riau berkembang menjadi kuasa empayar yang kuat melalui tiga tunggak kegemilangan utama:

1. Pusat Perdagangan yang Unggul

• Kedudukan Strategik: Pelabuhan Riau dan Johor terletak di laluan perdagangan selatan Selat Melaka.
• Kemudahan Pelabuhan: Terdapat gudang menyimpan barang, bekalan air bersih, serta khidmat membaiki kapal.
• Sistem Naungan: Pedagang asing mendapat perlindungan keselamatan daripada Laksamana dan Orang Laut.

2. Pusat Persuratan Melayu

Johor Riau menjadi pusat kebudayaan dan persuratan Islam-Melayu terpenting di Alam Melayu:

Karya Agung	Pengarang / Tokoh	Kepentingan / Kandungan
Sulalatus Salatin (Sejarah Melayu)	Tun Seri Lanang	Mencatatkan salasilah dan kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka hingga Johor Riau.
Tuhfat al-Nafis	Raja Ali Haji	Naskhah sejarah mengenai peristiwa penting dalam kerajaan Johor, Riau, Lingga, dan Bugis.
Hikayat Hang Tuah	Pengarang Istana Johor	Mengisahkan ketaatan dan kepahlawanan Hang Tuah mempertahankan kedaulatan raja.

6.3 Cabaran Cabaran Mempertahankan Kedaulatan

Kesultanan Johor Riau berdepan pelbagai cabaran politik dan peperangan demi mempertahankan kedaulatannya:

1. Perang Tiga Segi (100 Tahun)

Persaingan sengit antara tiga kuasa utama: Johor, Portugis, dan Acheh untuk menguasai perdagangan di Selat Melaka. Peperangan ini berakhir apabila Johor bekerjasama dengan Belanda (VOC) untuk menewaskan Portugis di Melaka pada tahun 1641.

2. Perebutan Kuasa dan Ancaman Luar

• Perang Johor-Jambi: Konflik perdagangan yang memenangi Johor selepas bantuan daripada pahlawan Bugis.
• Konflik Laksamana Tun Abdul Jamil: Perselisihan kuasa dalam pentadbiran Johor.
• Penglibatan Bugis & Raja Kecil: Raja Kecil dari Siak menyerang Johor pada 1718 mendakwa sebagai putera Sultan Mahmud Mangkat Di Julang. Pahlawan Bugis (Lima Bersaudara) membantu Johor mendapatkan semula takhta.