5.1 Pengasasan Kesultanan Melayu Melaka
Kesultanan Melayu Melaka diasaskan oleh Parameswara sekitar tahun 1400. Beliau merupakan putera raja dari Palembang yang berusaha memulihkan kedaulatan kerajaan selepas serangan Majapahit.
1. Pemilihan Lokasi yang Strategik
Parameswara memilih lokasi sebuah kampung nelayan di muara Sungai Melaka yang mempunyai pelbagai keistimewaan:
- Laluan Perdagangan Strategik: Terletak di Selat Melaka yang mengawal laluan kapal dagang antara Timur (China) dan Barat (India/Arab).
- Bentuk Muka Bumi: Terdapat bukit (Bukit Melaka) yang sesuai menjadi pedoman pelayar serta kubu pertahanan.
- Benteng Semula Jadi: Pokok bakau dan api-api di pesisir pantai sukar ditembus oleh musuh.
- Lindungan Angin Monsun: Muara sungai terlindung daripada tiupan angin Monsun Barat Daya dan Monsun Timur Laut.
5.2 Kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka
Melaka mencapai puncak kegemilangan melalui tiga aspek utama: Kepimpinan Raja, Sistem Pentadbiran, dan Sistem Perundangan.
1. Kepimpinan Sultan
- Pemerintah berketurunan diraja yang berwibawa, bijaksana, dan memelihara keharmonian.
- Mengamalkan konsep daulat dan derhaka untuk mengukuhkan kedudukan raja.
2. Sistem Pembesar Empat Lipatan
Sultan dibantu oleh pembesar yang menganggotai **Sistem Pembesar Empat Lipatan**:
| Jawatan |
Peranan Utama |
| Bendahara |
Penasihat raja, ketua pentadbir, ketua turus angkatan perang, dan pemangku raja jika raja tiada/muda. |
| Penghulu Bendahari |
Pemegang khazanah/kewangan kerajaan, mengetuai urusan cukai dan bendahari istana. |
| Temenggung |
Ketua polis dan penjara, menjaga keselamatan dan keamanan dalam kota Melaka. |
| Laksamana |
Ketua angkatan laut, menjaga keselamatan perairan dan menjadi utusan kerajaan. |
3. Sistem Perundangan
- Hukum Kanun Melaka: Mengandungi 44 fasal berkaitan tanggungjawab raja dan pembesar, hukuman jenayah, urusan nikah/kahwin, dan perdagangan.
- Undang-Undang Laut Melaka: Mengandungi 25 fasal berkaitan tatacara pelayaran, peranan nakhoda, keselamatan kapal, dan perniagaan di atas kapal.
5.3 Pengakhiran Kesultanan Melayu Melaka yang Berpusat di Melaka
Kerajaan Kesultanan Melayu Melaka berakhir akibat kombinasi faktor dalaman dan serangan luar dari Portugis pada tahun 1511.
1. Faktor Dalaman
- Masalah Pentadbiran: Kelemahan Sultan Mahmud Shah dan Bendahara Seri Maharaja Tun Mutahir. Wujud amalan pilih kasih dan rasuah.
- Perpecahan Rakyat: Perselisihan faham antara golongan Melayu-Perak dengan Melayu-Tamil.
2. Serangan Portugis (1511)
- Dipimpin oleh Alfonso de Albuquerque yang mahu menguasai perdagangan rempah, menyebarkan agama Kristian, dan meruntuhkan penguasaan Islam.
- Serangan bermula pada April 1511 dan Melaka akhirnya jatuh ke tangan Portugis pada 24 Ogos 1511. Sultan Mahmud Shah berundur ke Muar, Pahang, dan akhirnya mendirikan kerajaan di Riau-Johor.